www.areebonline.com

Ораза айттың қадір-қасиеті ерекше. Бұл туралы Абдулла ибн Масұдтан (р.а.) жеткен хадисте:

«Мүмін пенделер Рамазан айының оразасын толық ұстап, айт күні намазға бет алғанда, Аллаһ тағала періштелерге: «Ей, періштелерім, адамзат бейнет атқарса, ақысын талап етеді. Пенделерім Мен парыз еткен оразаны атқарып, ақысын алуға мешітке бет алды. Олар Мен үшін ораза ұстады, Менің пәрменіммен ауыз ашты, енді қуанышқа кенелсін. Сендер куә болыңдар, оларды жарылқадым»,

– делінген.

Ораза айт мерекесі шәууәл айының бірінші күні басталып, үш күнге созылады.
Ол күні ертерек тұрып, ғұсыл алып, мешітке – айт намазына хош иісті болып бару – Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сүйсіне жасайтын амалынан еді. Сондықтан да, бұл амал мұстахаб саналады. Себебі, бұл қасиетті жұма сияқты көпшілікпен ашық-жарқын араласатын күн. Жұма күні қандай амалдар сүннет болса, айт күніне де солай. Осы айтқа байланысты тағы бір сүннет амалы жайында хадисте: «Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) айт күні мешітке барған жолымен қайтпай, басқа жолмен қайтатын еді»,– делінген. Бұл да әрбір мұсылман үшін – сүннет.
Шариғатқа сәйкес, айттарда көңіл-күйдің көтеріңкі, қуанышты болуы, жүзінен нұрлы шырай таралуы – Аллаһтың рахметі, Пайғамбардың (с.ғ.с.) шапағаты, жәннат және нығметтеріне үміт арту белгісі саналады. Сондықтан, мереке күндері мұсылман бауырларымызға мейіріммен қарап, ауру-сырқаулардың көңілін сұрау, кембағалдарға қарайласып, қуандыру – ең сауапты да абзал іс.
Айт мейрамы айт намазын оқумен басталады. Сүйікті Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) өз өсиетінде: «Айт күні бірінші орындайтынымыз – намаз оқу»,– деген. Бұл намаз Исламның ұраны болғандықтан, пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) өмірінде оны бір рет те қалдырмай оқыған. Айтта мұсылмандардың бір-бірімен татулықтарын арттыруы – мерекенің негізгі сәні. Осы мақсатта Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Бір-біріңе сыйлық беріп, татуласыңдар… Бір-біріңе берген сыйлықтарың – араларыңдағы өшпенділікті жояды»,– деп өсиет еткен. Мұсылман бауырларымыз айт дастарханын жайып, халқымыздың меймандостық салтымен асыл дінімізге лайық бір-біріне зор құрмет көрсетеді деп сенеміз.
Әбсаттар қажы ДЕРБІСӘЛІ,
Қазақстан мұсылмандары
діни басқармасы мен Орта Азия
мүфтилер кеңесінің төрағасы,
Бас мүфти, шейх.
(Баспасөз өкілдеріне жолдаған хатынан қысқартылып алынды)

Бағдарлама төрт бөлімнен тұрады. Олар: «Мың айдан қайырлы түн», «Ғибадат түні», «Ізгі амалдар» және «Рамазан ғибраттары» деген бөлімдер.

Сонымен қатар сағат 02:30-дан 05:00-ге дейін діни фильмдер көрсетіледі.
1.”Қағбаның тұрғызылуы” (деректі фильм)
2. “Сабыр мен шүкір” (ислами-танымдық бағдарлама)
3. “Меккеге сапар” (деректі фильм)
4.”Гадание глазами мусульман” (телебағдарлама)

Мың айдан да қайырлы болған Қадір түні көрсетілетін осындай бағдарламалардан пайдалы ғибрат аларсыздар деген үміттеміз.

Қадір түні – ол қандай түн?
Қадір сүресінен: Анығында, Біз (Құранды) қадір түні түсірдік (1). Қадір түнінің не екенін білесің бе? (2). Қадір түні – (игілікте) мың айдан артық (3). Сол түнде Алланың әмірімен барлық істі реттеу үшін (аспаннан) періштелер және Жебірейіл түседі (4). Бұл түнде таң атқанша «сәлем» жалғасады (5).
Алла Тағаланың қасиетті кітабы – Құран Кәрімнің алғашқы сүрелері рамазан айының 26-сынан 27-сіне қараған түні түскен. Осы кештің қасиетті мың айдан артық делінген аят бар. Мұсылмандар бұл түнді ұйқысыз өткізіп, он сегіз мың ғаламды, барша адамзатты, бүкіл тіршілікті жаратушы жалғыз Алладан тілек тілеген. Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) бір хадисінде осы түнге шын иланып сұралған тілек қабыл болады делінген.
Жәннат төрт түрлі мүмінді ерекше күтеді:
Біріншісі – осы айда арнайы Құран оқыған адам;
Екіншісі – ораза кезінде өсек-өтіріктен, дау-жанжалдан аулақ, тіліне сақ болған адам;
Үшіншісі – аш адамдарға және ораза тұтушыларға тамақ бергендер. Алла Тағала ондай қайырым жасағандарға кәусар суынан ішкізеді. Оны ішкендер ешқашан шөлдемейді және жәннат иесі болады;
Төртіншісі – рамазанда арнайы ораза тұтқан адамдар. Дереккөзі.

Екі айдан кейін кездейсоқ тігіншімен кездесіп қалдым. Ол Әбдірахманды сұрады. Мен оның қайтыс болғанын айтсам, ол оның есімін қайталайды. Мен: «Ол қайтыс болды» дедім. Ол маған оның машинасын, сөздерін сипаттай бастады. Мен:

- Иә, дәл сол. Ол шынымен қайтыс болды, – дедім. Ол маған тігіп қойған киімдерді берді. Әбдірахманның киімін көріп, тағы да есіме алдым. Ол шынымен өлді ме?! Киімін киімімнің жанына қойдым. Көлікте екеуміз қатар отырушы едік. Бірақ менің өмірім қалды. Бәлкім қолдан берген мүмкіндіктерді қайта қайтарармын.

ashish_tibrewal

Біраз уақыттан кейін менің көңілім тынышталып, білмеген бақытқа кенелдім. Жүрегім ашылып, көңілімде тыныштық әрі сабыр пайда болды. Тәубаға келтіргені үшін Аллаһқа шүкірлік айттым. Бірақ… менің тағы бір досым бар, оның жүрек көзі әлі жабық. Күнә тоты басып кеткен. Оны сол күйінде қалдырып қоя беремін бе? Жоқ, ешқашан сол күйінде қалдырып қоймаймын, – деп жеңімді түрдім. Оның алдында тозақ, азап, қорқыныш тұр ғой. Оны солай қалдыруға болмайды. Аллаһ мені тура жолға салды.

Міне кітап, міне кассета. Енді мен оған шынайы насихат етуім керек.

Соңы

(Әбдул Мәлік ибн Мұхаммад әл Қасым, «Үшінші хикая». Редакторы: Нұртай Ерназар)

Қалайша? – деп сұрадым. Ол мені тастап, үйіне қайтып бара жатқанда, қарсы келе жатқан машинамен соғысыпты. Ауруханаға жеткізіліпті. Бірақ бүгін түсте жан тапсырыпты. Құлағым естігенге көңілім сенбей тұр. Мен оны қарсы алдымда, иә, дәл қарсы алдымда тұрғандай көріп тұрмын. «Екеуміз пәлен базарға барамыз», – деп келіскенбіз. Ал ертең айт киімін алуға бармақшы едік. Бірақ ағасының: «Ертең түсте жаназасын оқып жерлейміз. Достарыңа хабар беріп қой», – деген сөздері мені ұйқымнан оятып, денемді тітіркендіріп, көзімнен пердені ашып тастады. Істің қалжың емес, шын екеніне көз жеткіздім. Әбдірахманның күні бітіпті. Мен қалшиып қатып қалдым. Басым айналып, ой-пікірім шашырап кетті. Шын мәнінде менде әлі де болса да күдік бар болатын. Сондықтан Әбдірахманның үйіне барып, мән-жайдың анығын білмекші бодым. Көлігіме отырдым. Магнитафонда музыкалы кассета тұр екен. Оны шығарып тастадым. Радиодан Меккедегі тарауих намазы берілуде. Бүкіл денемнен мұздай мұз түйіршіктері жүріп өткендей түршігіп кеттім. Дүние төңкеріліп, қиямет басталып, адамдар өзгеріп кеткендей. Көлігімді бір шетке тоқтаттым да, тыңдадым. Мен Құранды бірінші рет естіп тұрғандаймын. Құнұт дұғасы оқылып жатқанда менің көз жасым имамның көз жасынан да асып түсті. Көз жасымды қарсы алып, қолдарымды көтердім. Бұл дұғалар жүрегімді жаңғыртуда. Мен шынайы тәубемді жарияладым. Мен тәубемді жақсы адамдармен достасумен бастадым. Бақсам, мен ұнатпай, жек көріп, тәкәппарлық танытқан адамдар көз алдымда ең ұлы адамдар болып шықты. Мен келемеждейтін кісілер ең ардақты адамдарға айналды. Мен жардың жағасында екенмін. Бірақ, Аллаһ мені құтқарды. (Жалғасы бар).

- Айт жақындап қалды. Жаңа киім дайындадың ба? – деп сұрады.

- Жоқ, - дедім.

- Онде кеттік тігіншіге барамыз. Бұған қалай қарайсың? – деді. Мен басымды шайқап:

- Айтқа үш-төрт-ақ күн қалды. Оған дейін үлгеріп тігіп беретін тігіншіні қайдан табамыз? – дедім. Менің таңданыспен айтқан сөздерім оған ұнамады.

Көлігін зуылдата айдап отырып, тігіншінің есігінің алдына келіп тоқтады. Ол мені өзі танитын тігіншінің алдына жылы сәлемдерімен ерте кірді де:

- Айтқа жаңа киім киіп, қуанайық деп едік, – деді. Тігінші күле қарап:

- Айтқа неше күн қалды? Неге ертерек келмедің? – деді. Әбдірахман саусақтарын бір-біріне жанай ысқылап:

- Бағасын артығымен береміз. Ең негізгісі бүрсігүні дайын болса болды! – деді. Ол тағы да: “Бүрсігүні” деп қайта ескертті. Мен таңданып қарап тұрмын. Ол біраз ақшаны алдын-ала беріп:

- Бүрсігүні, келісімді ұмытып қойма тағы, – деп және ескертті.

Біз таң атқанға дейін уақытты ойнап-күліп, қаперсіз өткіздік. Бір түн түгел осылай өтті. Мүмкін бұл Қадір түні болған шығар. Біз бір рет те Аллаһты еске алмадық. Дәмсіз өмір, дәмсіз бақыт. Күнә есіктерінің барлығын қағып, барлығына кіріп шықтық. Істі есепсіз деп ойладық. Қуаныш пен бақытқа кенеліп, ұйықтамағандықтан ұзақ ұйқыға кетіппін. Таңертеңнен күн еңкейгенге дейін ұйықтаппын. Бірнеше күн ораза ұстағандай сезініп тұрмын. Уақыт өткізу үшін телефонда бос мылжыңдаймын, бірде газет-журналдар оқимын. Ақшам намазының азанын күтіп отырғанымда, кенет телефон шырылдады. Достарымның бірі екен, даусы өзгеше күйде:

- Әбдірахман науқастанып қалыпты, естідің бе? – деді. Мен:

- Жоқ, естімедім. Түнде онымен бірге болдым, аман-есен еді, - дедім. Ол:

- Жоқ, ол науқас екен, - деді. Телефондағы сөз бітті. Мен бұл хабарға шындығы жоқ, жай ғана бос хабар шығар деп мән бермедім. Құптан намазына азан айтылып тұрғанда телефон тағы шырылдады. Әбдірахманның үлкен ағасы екен. «Нені білгісі келді?… Әбдірахман екеуміздің не істегенімізді айтпақшы ма екен?.. Әлде біздің істеген бұзық тірліктерімізді оған біреу жеткізіп қойды ма екен?» – деп күдіктеніп, санам сан саққа жүгірді. Бірақ оның даусы қайғылы, сөздерін үзіп-үзіп:

- Әбдірахман қайтыс болды, – деді. Мен абдырап аң-таң болдым да қалдым. Сенбедім. Оны көз алдымда әлі көріп тұрмын. Сөздері құлағымның түбінде жаңғыруда. (Жалғасы бар)

Жарапазан

Ораза екі ай тұрмас, бір ай тұрар,

Талпынып бала құстай жылай тұрар.

Намаз бен оразаны күтпей барсаң,

Алдыңнан қос періште сұрай тұрар.

Меккеде бір ағаш бар іші қуыс,

Намаз бенен ораза үлкен жұмыс.

Намаз бен оразаны күтіп барсаң,

Меккеден жеміс жейсің уыс-уыс.

Бұл намаз – бес уақыт бойға міндет,

Құрбанын шалып тұрсаң, ол бір – сүндет.

Намаз бен оразаны күтпей барсаң,

Келеді сұрақ сұрап екі жендет.

Бай адам қажы барса, қылар тауап,

Тауап қылса өзіне үлкен сауап.

Намаз бен оразаны күтпей барсаң,

Бересің ақыретте не деп жауап?!

Пайғамбар үмбеті айтқан жарапазан,

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан.

Әсіре мазан, сайра мазан,

Меккеде, Мединеде тұрар азан.

Ағалар, ерте тұрып шақыр азан,

Бір келген он екі айда ораза иман.

Пайғамбар үмбеті айтқан жарапазан,

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан.

Жарапазан ораза ұсталған рамазан айында ғана орындалады. Жарапазанды еркектер де, балалар да айта береді. Ораза басталып, ауыз бекіткеннен кейін кешке қарай ел ауыз ашып, тамақ ішіп, көңілдері жадырайды. Сол кезде жарапазаншылар үй-үйді немесе ауыл-ауылды аралап, жарапазан өлеңін әнге қосып айтады.

Жарапазанды айту мерзімінің де өзіндік тәртібі бар. Ораза ұсталатын отыз күн бойы үздіксіз айтылмайды. Ең алдымен оразаның бас кезінде үш күн, орта кезінде үш күн және ай аяғында үш күн жарапазан айтылады. Жарапазан өлеңдері адамгершілікті, имандылықты, әділет пен адалдықты дәріптейді. Негізінен діни сенім арқау болады. Өзіндік сарыны бар.

Ертең, ИншАллаһ, тапқан Жарапазанның мәтінін жариялаймын.

«Рамазан айы – ораза тұтуға жазылған, ол Аллаһқа қымбат. Осы айда анық белгілермен және аяттарымен Қасиетті Құран түскен».

Ораза тұту әрбір бай адам мен қарны тоқ адамды, кедей мен аштың кейпіне кіргізеді. Аштық пен шөл барлық адамдарды теңейді. Ораза түтуды сақтап және аштықты сезініп, Құдайдың алдында осындай жағдайда барлық адамдардың тең екенін, бай адам түсінеді. Ол оны тұрмысы нашар адамдармен қарым-қатынас жасағанда, өр көкіректік пен астамшылық жасаудан айырады. Исламның бар мақсаты осымен аяқталады – адамдар арасында теңдік пен адалдықты орнату.

Қазіргі заманғы ғылымның белгілегені, ораза тұтудың дене шынығуына да пайдасы сөзсіз. Ораза тұту ауруға қарсы тұру жүйесін де қатайтады, лейкоциттің (қанның жасушасындағы ақ түйіршіктер) функциясының (қызметінің) көрсеткішін он есеге жақсартады; толықсып кетуден және одан кейін де із қалмауын сақтайды, қанда натрийдің көбеюін жоғарылатып, кальцийдің өсуіне кедергі жасайды; асқазан жарасының пайда болуының басты себебі болатын, артық қышқылдың жиналуына кедергі жасайды.

Егер көңіліңізге қонса, біздің деніміз сау және Аллаһ-тағаланың сыйлаған қадамын пайдалануға толық мүмкіндігіміз бар, онда «қамығудың» қандай бөлігі біздің жүрегімізді шарпып өтуі керек, егер біз толықтай өзіміздің күшімізді пайдаланбасақ. Ораза тұтқысы келетін, бірақ әр түрлі себептермен бұл мүмкіндіктерден айырылған, жер бетінде мыңдаған, мүмкін миллиондаған мұсылмандар бар шығар.

Жалғасы мына жерде 

Бағдарлама екі радиодан бір мезетте тіклей таралуда.

“Қазақ радиосы” және “Шалқар” радиоларын тыңдап жүрген болсаңыздар, әр күні кешкі сағат 20:30-да “Құбыла” бағдарламасында Қазақстан Мұсылмандары Діни Басқармасынан келген имамдар және өзге де білімді дінтанушылар сіздердің ораза жөніндегі сұрақтарыңызға тікелей эфирде жауап беруде.

Игі сұхбатты тыңдап, одан нәр алып қалуға асығайық, ағайын!